Το πρώτο trailer για το The Odyssey έχει ήδη δώσει στους θεατές αρκετό υλικό για να αρχίσουν οι θεωρίες, χωρίς όμως να αποκαλύπτει ξεκάθαρα τον πυρήνα της αφήγησης. Όπως συμβαίνει συχνά με τον Κρίστοφερ Νόλαν, οι εικόνες είναι μεν εντυπωσιακές και προσεκτικά χτισμένες, αλλά το πραγματικό νόημα μοιάζει να βρίσκεται ανάμεσα στα πλάνα και όχι στην επιφάνεια. Και αυτό είναι που οδηγεί πολλούς στο ίδιο συμπέρασμα: ο σκηνοθέτης ίσως αποκρύπτει σκόπιμα το ποιος είναι ο αληθινός πόλεμος της ιστορίας.
Σε πρώτη ανάγνωση, η νέα κινηματογραφική προσέγγιση στην «Οδύσσεια» υπόσχεται σύγκρουση, κίνδυνο, ταξίδι και επιβίωση. Όμως το trailer δεν μοιάζει να ενδιαφέρεται μόνο για τη γεωγραφία της περιπέτειας ή για τις μάχες που συνοδεύουν τον μύθο. Αντίθετα, η έμφαση φαίνεται να μεταφέρεται στη δοκιμασία του ίδιου του Οδυσσέα: στη φθορά, στην αποξένωση, στη μνήμη και στην αμφιβολία για το αν η επιστροφή είναι ποτέ πραγματικά εφικτή.
Ένα trailer που δείχνει πολλά, αλλά εξηγεί ελάχιστα
Ο Νόλαν έχει οικοδομήσει την καριέρα του πάνω στην ιδέα ότι τα trailers των ταινιών του λειτουργούν περισσότερο ως ατμοσφαιρικά προσκλητήρια παρά ως κλασικές αφηγηματικές περιλήψεις. Το ίδιο φαίνεται να συμβαίνει και εδώ. Το υλικό δεν δίνει προτεραιότητα στη γραμμική εξήγηση της πλοκής, αλλά στην αίσθηση ενός κόσμου όπου η σύγκρουση είναι διαρκής και πολυεπίπεδη.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν μιλάμε για την «Οδύσσεια», ένα έργο που στην πιο απλή του εκδοχή διαβάζεται ως το χρονικό της επιστροφής ενός πολεμιστή. Η επιλογή του trailer να μην εστιάζει αποκλειστικά στην ηρωική δράση, αλλά να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας πιο εσωτερικής και τραυματικής ανάγνωσης, ενισχύει την αίσθηση ότι η ταινία δεν θα είναι απλώς ακόμη μία επική μεταφορά.
Ο πραγματικός πόλεμος μπορεί να μην είναι η μάχη, αλλά η επιστροφή
Στον πυρήνα της ομηρικής αφήγησης, ο Οδυσσέας δεν είναι μόνο ένας νικητής του Τρωικού Πολέμου. Είναι ένας άνθρωπος που έχει επιβιώσει από μια τεράστια ιστορική σύγκρουση και πρέπει έπειτα να ξαναβρεί τον εαυτό του, τον τόπο του και τη θέση του στον κόσμο. Αν ο Νόλαν ακολουθήσει αυτή τη διαδρομή, τότε το βασικό διακύβευμα της ταινίας δεν θα είναι απλώς το πώς θα φτάσει ο ήρωας στην Ιθάκη, αλλά το ποιος θα είναι όταν τελικά φτάσει εκεί.
Αυτός ο «δεύτερος πόλεμος» —ο πόλεμος με τη μνήμη, την απώλεια και τη μεταμόρφωση— είναι πιθανό να αποτελεί το κρυφό κέντρο του trailer. Ο εξωτερικός κίνδυνος είναι ορατός, κινηματογραφικά ισχυρός και κατάλληλος για την προώθηση μιας μεγάλης παραγωγής. Ο εσωτερικός, όμως, είναι εκείνος που δίνει βάθος στον μύθο και μπορεί να μετατρέψει την ταινία σε κάτι πολύ περισσότερο από ένα οπτικό θέαμα.
Η γνωστή εμμονή του Nolan με τον χρόνο και το τραύμα
Όποιος παρακολουθεί τη φιλμογραφία του Βρετανού σκηνοθέτη γνωρίζει ότι ο χρόνος, η υποκειμενική εμπειρία και η ψυχολογική διάλυση των ηρώων του βρίσκονται σχεδόν πάντα στο επίκεντρο. Από το Memento μέχρι το Interstellar και από το Dunkirk μέχρι το Oppenheimer, οι πρωταγωνιστές του Νόλαν δεν πολεμούν μόνο εξωτερικούς αντιπάλους. Βρίσκονται αντιμέτωποι με τις συνέπειες των επιλογών τους, με την αστάθεια της μνήμης και με την αδυναμία να ελέγξουν πλήρως το πέρασμα του χρόνου.
Η «Οδύσσεια» προσφέρει ιδανικό έδαφος για να επιστρέψει ο σκηνοθέτης σε αυτά τα θέματα. Η καθυστέρηση της επιστροφής, η διαρκής μετατόπιση ανάμεσα σε τόπους και δοκιμασίες, η αποσύνθεση της βεβαιότητας του ήρωα και η αγωνία για την πατρίδα συνδέονται απόλυτα με το δημιουργικό του ενδιαφέρον. Δεν θα ήταν λοιπόν έκπληξη αν το trailer σκόπιμα προβάλλει τον πόλεμο ως θέαμα, ενώ στην πραγματικότητα η ταινία ετοιμάζεται να μιλήσει για τις συνέπειές του.
Γιατί η στρατηγική της απόκρυψης βγάζει νόημα
Σε επίπεδο προώθησης, η επιλογή να κρατηθούν κρυφές οι πραγματικές θεματικές της ταινίας είναι απόλυτα λογική. Ένα πρώτο trailer οφείλει να προκαλέσει ενδιαφέρον, να δώσει αίσθηση κλίμακας και να προσφέρει αρκετές εντυπωσιακές εικόνες ώστε να ξεκινήσει ο δημόσιος διάλογος. Αν όμως η παραγωγή αποκάλυπτε από την αρχή ότι η ιστορία εστιάζει στον ψυχισμό του Οδυσσέα περισσότερο απ’ όσο στη δράση, θα αφαιρούσε ένα σημαντικό στοιχείο ανακάλυψης από την κινηματογραφική εμπειρία.
Ο Νόλαν έχει δείξει επανειλημμένα ότι προτιμά να προστατεύει την ουσία των έργων του μέχρι την προβολή τους. Το trailer, επομένως, μπορεί να λειτουργεί σαν παραπλανητική βιτρίνα: υπόσχεται πόλεμο, θάλασσα και επικές δοκιμασίες, αλλά πιθανόν προετοιμάζει μια αφήγηση πολύ πιο εσωστρεφή, σκοτεινή και ανθρώπινη.
Η έννοια της σύγκρουσης σε δύο επίπεδα
Μια σύγχρονη κινηματογραφική ανάγνωση της «Οδύσσειας» δύσκολα θα περιοριζόταν μόνο στις μάχες με τέρατα, θεούς και αντιπάλους. Το πιο ενδιαφέρον στοίχημα είναι να συνδυαστούν δύο διαφορετικά επίπεδα σύγκρουσης: αφενός η φυσική επιβίωση του ήρωα και αφετέρου η ηθική και ψυχική του αντοχή. Αν το trailer υποβαθμίζει το δεύτερο, αυτό ίσως γίνεται ακριβώς για να το αναδείξει αργότερα με μεγαλύτερη δύναμη.
Με άλλα λόγια, ο «πραγματικός πόλεμος» δεν χρειάζεται να είναι αόρατος· αρκεί να μην κατονομάζεται. Και αυτό ακριβώς είναι που διακρίνουν πολλοί θεατές στο πρώτο υλικό: μια ιστορία που ντύνεται με τα χαρακτηριστικά του έπους, αλλά μπορεί τελικά να εξελιχθεί σε μελέτη πάνω στην αποξένωση ενός ανθρώπου που γυρίζει σπίτι του ως κάποιος άλλος.
Η πρόκληση της μεταφοράς ενός τόσο γνωστού μύθου
Η «Οδύσσεια» είναι από τα πιο αναγνωρίσιμα αφηγηματικά κείμενα στην ιστορία του δυτικού πολιτισμού. Αυτό σημαίνει ότι κάθε νέα μεταφορά καλείται να αντιμετωπίσει ένα διπλό πρόβλημα: αφενός το κοινό γνωρίζει ήδη βασικά στοιχεία της διαδρομής και αφετέρου περιμένει μια νέα ερμηνεία που να δικαιολογεί την επιστροφή στο υλικό.
Για έναν δημιουργό όπως ο Νόλαν, η απάντηση δύσκολα θα ήταν μια απλή αναπαράσταση γνωστών επεισοδίων. Το πιθανότερο είναι ότι θα επιδιώξει να ανασυνθέσει τον μύθο με έμφαση στο βίωμα του ήρωα, στην αίσθηση του χρόνου και στην αμφισημία των γεγονότων. Το trailer, επομένως, ίσως δεν κρύβει μόνο σκηνές. Κρύβει και την ίδια την οπτική γωνία της ταινίας.
Τι σημαίνει αυτό για τις προσδοκίες του κοινού
Αν αυτή η ανάγνωση επιβεβαιωθεί, τότε οι θεατές θα πρέπει να περιμένουν κάτι πιο σύνθετο από μια συμβατική επική περιπέτεια. Η ταινία μπορεί να έχει σκηνές μεγάλης κλίμακας, δυναμική δράση και οπτική μεγαλοπρέπεια, αλλά η ουσία της πιθανότατα θα βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο ο ήρωας κουβαλά τον πόλεμο μέσα του, πολύ μετά το τέλος της μάχης.
Αυτό θα ήταν απολύτως συμβατό τόσο με τη θεματική της «Οδύσσειας» όσο και με την κινηματογραφική γλώσσα του Νόλαν. Και ίσως εξηγεί γιατί το trailer μοιάζει ταυτόχρονα τόσο αποκαλυπτικό και τόσο αινιγματικό: δείχνει τον κόσμο της ταινίας, αλλά όχι ακόμη το κέντρο βάρους της.
Το μεγάλο ερώτημα μέχρι το επόμενο υλικό
Μέχρι να κυκλοφορήσουν νέα πλάνα ή περισσότερες πληροφορίες, η συζήτηση γύρω από το The Odyssey trailer θα συνεχιστεί ακριβώς πάνω σε αυτή τη διπλή ανάγνωση. Είναι η ταινία ένα καθαρόαιμο πολεμικό-επικό θέαμα ή μια βαθύτερη ιστορία για το τραύμα, την ταυτότητα και την αδύνατη επιστροφή; Πιθανότατα θα είναι και τα δύο, αλλά με τον Νόλαν η ουσία συνήθως βρίσκεται σε αυτό που δεν δείχνει αμέσως.
Αν τελικά ισχύει ότι ο σκηνοθέτης κρύβει τον πραγματικό πόλεμο, τότε το πρώτο trailer έχει πετύχει τον στόχο του. Έχει προκαλέσει ενθουσιασμό για την κλίμακα της παραγωγής, αλλά και περιέργεια για το βαθύτερο αφήγημα που ίσως περιμένει πίσω από τις εικόνες. Και για μια ταινία που βασίζεται σε έναν μύθο της επιστροφής, αυτό από μόνο του είναι ένα εξαιρετικά ισχυρό ξεκίνημα.
