Κατηγορηματικός εμφανίστηκε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης ως προς τα σενάρια που κατά καιρούς αναζωπυρώνονται για πιθανή επαναπροσέγγιση της Τουρκίας με το πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35. Όπως ξεκαθάρισε, δεν υφίσταται αυτή τη στιγμή ζήτημα άρσης της απαγόρευσης προς την Άγκυρα για προμήθεια των συγκεκριμένων αεροσκαφών.
Η παρέμβαση του υπουργού αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς το θέμα των εξοπλισμών της Τουρκίας και η στάση της Ουάσιγκτον παραμένουν στο επίκεντρο του ελληνικού ενδιαφέροντος, τόσο για λόγους στρατηγικής ισορροπίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο όσο και για τις ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις στο ΝΑΤΟ.
Η θέση της Αθήνας για το ενδεχόμενο προμήθειας F-35 από την Τουρκία
Σύμφωνα με την τοποθέτηση του κ. Γεραπετρίτη, δεν υπάρχει ενεργή διαδικασία ή θεσμική κίνηση που να παραπέμπει σε αναθεώρηση του ισχύοντος πλαισίου αποκλεισμού της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35. Η δήλωση αυτή λειτουργεί ως σαφές μήνυμα ότι η ελληνική πλευρά παρακολουθεί στενά το ζήτημα, χωρίς ωστόσο να θεωρεί ότι βρίσκεται σήμερα σε φάση άμεσης μεταβολής.
Η Αθήνα έχει επανειλημμένα τονίσει ότι τα εξοπλιστικά προγράμματα στην περιοχή δεν μπορούν να αποσυνδέονται από τη συνολική συμπεριφορά των κρατών, τη συμμόρφωση με τις συμμαχικές υποχρεώσεις και τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου. Υπό αυτό το πρίσμα, το θέμα των F-35 δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως μια εμπορική αμυντική συμφωνία, αλλά ως ζήτημα που επηρεάζει την αρχιτεκτονική ασφαλείας στην ευρύτερη περιοχή.
Γιατί η Τουρκία βρέθηκε εκτός προγράμματος
Η Τουρκία είχε αρχικά συμμετάσχει στο πρόγραμμα ανάπτυξης και παραγωγής των F-35, ωστόσο απομακρύνθηκε έπειτα από την απόφαση να προμηθευτεί το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400. Η αμερικανική πλευρά είχε εκτιμήσει ότι η συνύπαρξη των S-400 με τα F-35 θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια τεχνολογίας και επιχειρησιακών δεδομένων του αεροσκάφους.
Από τότε, η αποπομπή της Άγκυρας από το πρόγραμμα έχει αποτελέσει σταθερό σημείο τριβής στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Παρά τις περιοδικές συζητήσεις ή εκτιμήσεις περί πιθανής αναθέρμανσης, η πραγματικότητα είναι ότι το πλαίσιο που οδήγησε στον αποκλεισμό της δεν έχει, μέχρι στιγμής, ανατραπεί επίσημα.
Το ελληνικό ενδιαφέρον και οι ισορροπίες στο Αιγαίο
Για την Ελλάδα, το ζήτημα έχει άμεση σύνδεση με τον αμυντικό σχεδιασμό και τη διατήρηση ισορροπιών αποτροπής. Η χώρα έχει ήδη κινηθεί αποφασιστικά προς την κατεύθυνση της αναβάθμισης των αεροπορικών της δυνατοτήτων, με τις συμφωνίες για Rafale, τον εκσυγχρονισμό των F-16 σε επίπεδο Viper και την προώθηση του ελληνικού προγράμματος απόκτησης F-35.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, κάθε συζήτηση για ενδεχόμενη επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 προκαλεί εύλογη προσοχή στην Αθήνα. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει να διατηρεί ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με τις ΗΠΑ και να υπογραμμίζει ότι η αμυντική σταθερότητα στην περιοχή προϋποθέτει σαφείς κανόνες και συνεκτική στρατηγική.
Τι σηματοδοτεί η δήλωση Γεραπετρίτη
Η δήλωση του υπουργού Εξωτερικών μπορεί να διαβαστεί σε δύο επίπεδα. Πρώτον, ως ενημέρωση ότι, σε πρακτικό επίπεδο, δεν προκύπτει σήμερα κάποια δρομολογημένη εξέλιξη υπέρ της Τουρκίας στο συγκεκριμένο πεδίο. Δεύτερον, ως πολιτικό μήνυμα σταθερότητας, με το οποίο η κυβέρνηση επιχειρεί να αποσαφηνίσει το τοπίο και να περιορίσει την αβεβαιότητα που συχνά δημιουργούν δημοσιεύματα ή εκτιμήσεις περί πιθανών αμερικανικών αναθεωρήσεων.
Η τοποθέτηση εντάσσεται και στη γενικότερη προσπάθεια της ελληνικής διπλωματίας να διαχωρίζει την επιδίωξη βελτίωσης του κλίματος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις από τα ζητήματα στρατηγικής ασφάλειας. Με άλλα λόγια, ο διάλογος με την Άγκυρα μπορεί να συνεχίζεται, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η Αθήνα παραβλέπει κρίσιμες πτυχές του αμυντικού συσχετισμού.
Ο ρόλος των ΗΠΑ και του Κογκρέσου
Σε κάθε περίπτωση, η συζήτηση για αμερικανικά οπλικά συστήματα προς την Τουρκία δεν εξαρτάται μόνο από τις διμερείς επαφές Ουάσιγκτον-Άγκυρας. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει το Κογκρέσο, το οποίο διατηρεί ισχυρή επιρροή σε θέματα εξοπλισμών, κυρώσεων και όρων μεταφοράς προηγμένης στρατιωτικής τεχνολογίας.
Η αμερικανική στάση απέναντι στην Τουρκία αξιολογείται διαχρονικά με βάση ένα σύνθετο πλέγμα παραμέτρων: τη θέση της χώρας στο ΝΑΤΟ, τις σχέσεις της με τη Ρωσία, τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, αλλά και τη συμπεριφορά της στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό σημαίνει ότι το θέμα των F-35 δεν είναι αποκομμένο από τη συνολική στρατηγική εικόνα.
Δεν πρόκειται μόνο για εξοπλιστικό ζήτημα
Πέρα από τη στρατιωτική του διάσταση, το θέμα έχει και ισχυρό πολιτικό συμβολισμό. Τα F-35 θεωρούνται αιχμή της αμερικανικής αεροπορικής ισχύος και η συμμετοχή στο πρόγραμμα αποτυπώνει υψηλό επίπεδο εμπιστοσύνης, διαλειτουργικότητας και στρατηγικής σύγκλισης με τις ΗΠΑ. Επομένως, οποιαδήποτε μεταβολή στο καθεστώς της Τουρκίας θα είχε ευρύτερη σημασία για τις περιφερειακές ισορροπίες.
Η επόμενη ημέρα για την Ελλάδα
Από ελληνικής πλευράς, η γραμμή παραμένει προσανατολισμένη στην ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας της χώρας και στη θωράκιση των διεθνών συμμαχιών της. Η Αθήνα επενδύει τόσο στην αμυντική της αναβάθμιση όσο και στη διπλωματική της αξιοπιστία, προβάλλοντας σταθερά το επιχείρημα ότι η ασφάλεια στην περιοχή απαιτεί συνέπεια, προβλεψιμότητα και σεβασμό στους κανόνες.
Υπό αυτό το πρίσμα, η αποσαφήνιση του Γιώργου Γεραπετρίτη επιχειρεί να βάλει τέλος σε εικασίες και να επαναφέρει τη συζήτηση στα πραγματικά δεδομένα. Με τα σημερινά στοιχεία, δεν υπάρχει ζήτημα άρσης της απαγόρευσης στην Τουρκία για προμήθεια F-35, ενώ το θέμα συνεχίζει να αξιολογείται μέσα από το ευρύτερο πρίσμα των αμερικανοτουρκικών σχέσεων και της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
